Ομιλία Προέδρου της Πανηπειρωτικής κ. Κώστα Αλεξίου

 στην παρουσίαση του βιβλίου

«Οι Εβραϊκές συνοικίες των Ιωαννίνων»

Κυρίες και κύριοι

Όταν προ καιρού πήραμε την πρόσκληση από το Κεντρικό  Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδας, όπως από κοινού συνδιοργανώσουμε  την παρουσίαση του βιβλίου – έρευνα, του έγκριτου Ηπειρώτη Αρχιτέκτονα κ. Απόστολου Παπαιωάννου, με τον τίτλο « Οι εβραϊκές συνοικίες των Ιωαννίνων», βρήκε την άμεση και ομόθυμη θετική ανταπόκριση ολόκληρου του Δ.Σ. της Συνομοσπονδίας μας.

Άλλωστε το αντικείμενο της παρουσίασης  όπως η ζωή και η δράση των εβραϊκών κοινοτήτων και ευρύτερα στην Ελλάδα άρρηκτα συνυφασμένη  και τμήμα της ιστορίας της κάθε πόλης, ιδιαίτερα δε στα Γιάννινα, βρίσκεται μέσα στα πλαίσια των σημαντικότερων στόχων της ΠΣΕ, δηλαδή της καταγραφής και ανάδειξης της πατρογονικής μας κληρονομιάς, ιδιαίτερα όταν αυτή για ποικίλους λόγους οδηγείται σε αφανισμό και λήθη.

Κυρίες και κύριοι

Είναι γνωστή η παρουσία του εβραϊκού στοιχείου στον ηπειρωτικό χώρο, η αρχή της οποίας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Ίσως ανάγεται στην εποχή του Μ. Αλεξάνδρου, ενδεχομένως επί Ρωμαίων. Ωστόσο τεκμηριωμένη ιστορική καταγραφή της παρουσίας του είναι  σχεδόν ταυτόχρονη με την αρχή της ανάπτυξης της πόλης των Ιωαννίνων επί δεσποτάτου της Ηπείρου, ενώ θεωρείται βέβαιο πως προΰπαρξαν και άλλες κοινότητες όπως στην Άρτα και στη Νικόπολη.

Γεγονός πάντως είναι πως η εβραϊκή κοινότητα στα Γιάννινα αναπτύσσει έντονη συν τω χρόνω δραστηριότητα ιδίως στο εμπόριο, τη βιοτεχνία ακόμη και σε τέχνες διαφόρων ειδικοτήτων, συμβάλλοντας έντονα στην ανάπτυξη της πόλης, παρά τις δυσμενείς συνθήκες που επέβαλε ο Τουρκικός ζυγός ζώντας σε πλήρη αρμονία με τον Ελληνικό πληθυσμό  που το  οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, κυρίως στο κοινό χαρακτηριστικό στοιχείο των δύο λαών, ιδίως από ελληνικής πλευράς των ηπειρωτών. Δηλαδή του πολίτη του κόσμου και ως εκ τούτου της αποδοχής του διαφορετικού.

Ωστόσο εκείνο το οποίο εντυπωσιάζει περισσότερο είναι, ότι η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων  παρουσιάζει ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά συνυφασμένα με την ηπειρωτική κουλτούρα,  αναπτύσσοντας ένα γλωσσικό ιδίωμα, κράμα ελληνικής και εβραϊκή γλώσσας που έδωσε άλλωστε και το χαρακτηρισμό της κοινότητας ως Ρωμανίωτικης. Γι’ αυτό και δεν είναι περίεργο πως ένας από τους κορυφαίους ηπειρώτες ποιητές θεωρείται ο ελληνοεβραίος Γιοσέφ Ελιγιά.

Σ’ αυτό το σημείο ας μου επιτραπεί μια παρένθεση και να πω πως με την πρόσκλησή σας κύριε πρόεδρε του Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδας  για τη σημερινή εκδήλωση μας υπερφαλαγγίσατε. Είχαμε προγραμματίσει εδώ και πολύ καιρό  μια εκδήλωση για τον μεγάλο αυτόν ηπειρώτη ποιητή και άνθρωπο ώστε να τον γνωρίσουν καλύτερα οι συμπατριώτες μας. Μια εκδήλωση που είχαμε σκοπό να κάνουμε πριν μερικά χρόνια αλλά η συγκυρία με την τότε αιματοχυσία στην Παλαιστίνη, θεωρήθηκε ότι δεν  θα δημιουργούσε την κατάλληλη ατμόσφαιρα και ίσως η ακτινοβολία  του ποιητή αυτού δεν θα είχε τον επιθυμούμενο αντίκτυπο. Είμαστε βέβαιοι πως  όπως και σεις θα  βρίσκεστε πάντοτε αντίθετοι και καταδικάζετε κάθε μορφή πράξης βίας και τρομοκρατίας, είτε αυτή προέρχεται ομάδες ή άτομα, είτε και το χειρότερο όταν  έχουν κρατικό χαρακτήρα.

Ελπίζουμε πως σύντομα θα δοθεί η ευκαιρία να αναδείξουμε και απ’ το Πνευματικό Κέντρο Ηπειρωτών  μια υπέροχη φυσιογνωμία που τη θεωρούμε και δική σας.

Μετά την παρένθεση αυτή η συνέχεια είναι γνωστή. Η Γερμανική κατοχή της Ηπείρου ’43-’44 οδήγησε κυριολεκτικά στον αφανισμό τον εβραϊκό πληθυσμό και σε πλήρη, εκτός ελαχίστων, εξόντωση. Ωστόσο δεν περιορίστηκε μόνο στο κτηνώδες και παρανοϊκό αυτό μέτρο για την «τελική λύση» αλλά προχώρησε  και στην καταστροφή και εξαφάνιση κάθε εβραϊκού στοιχείου που θα θύμιζε σχετική παρουσία. Έτσι   τα  μόνα εμφανή στοιχεία  που υφίσταται σήμερα είναι τα μνημεία προς τιμή της  μνήμης των θυμάτων του ολοκαυτώματος που αναγέρθηκαν όπου υπήρξε εβραϊκή κοινότητα.

Έτσι κατανοώντας τις δυσχέρειες που εμφανίστηκαν στον ερευνητή η προσπάθεια αυτή ανάδειξης του ιστορικού εβραϊκού αρχιτεκτονικού αποθέματος που σώζεται σήμερα,  όχι και τόσο ευδιάκριτα  στην άλλοτε πρωτεύουσα των Ρωμανιωτών παίρνει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Αλλά, ας μη νομιστεί πως η σημερινή εκδήλωση μπορεί να περιοριστεί στον τεχνοκρατικό και ψυχρά ιστορικό τρόπο της ανάδειξης μέρους της ηπειρωτικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Αφ αυτής εμπεριέχει και ευρύτερο παιδευτικό χαρακτήρα. Ιδίως προς τη νέα γενιά η οποία χρονικά βρίσκεται μακριά απ’ τα γεγονότα της μαύρης εκείνης περιόδου, εθισμένης εν πολλοίς στην από τηλεοράσεως θέαση παρόμοιων μικρότερων διάσπαρτων ανά τον κόσμο κρουσμάτων ανθρώπινης θηριωδίας. Έτσι με τον τρόπο αυτό υπενθυμίζονται στον καθένα οι συνέπιες του ρατσισμού  και της απαράδεκτης μισαλλοδοξίας, απαραίτητη  υπενθύμιση  ακόμη και στους ηπειρώτες ιδιαίτερα όταν στις μέρες μας, όπου παρά το ολοκαύτωμα και τη διεθνή καταδίκη κρούσματα ρατσισμού κάνουν την εμφάνισή τους συχνά στην επικαιρότητα. Και δω ας μου επιτρέψει ο αγαπητός πρόεδρος της αποδεκατισμένης εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων, η μόνη άλλωστε μου έμεινε στον ηπειρωτικό χώρο, να μην τολμώ να πιστέψω στο χαρακτήρα της πρόσφατης και άδικης, φραστικής έστω, επίθεσης που δέχθηκε. Απερίφραστα καταδικαστέαις.

Ως προς την εκτίμηση και αξιολόγηση του βιβλίου αν και άλλοι πιο ειδικοί έχουν το λόγο προσωπικά τη θεωρώ άψογη και επιστημονικά τεκμηριωμένη, αλλά πέραν τούτου με την αναφορά σε μια ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της εβραϊκής παρουσίας στα Γιάννινα προσφέρει μια συγκεντρωτική και καταλυτή στον αναγνώστη εικόνα της εβραϊκής  αρχιτεκτονικής  αποτελώντας αξιόλογο στοιχείο και συνεισφορά σημαντική στην ιστορία και  πολιτιστικής διαδρομής της πατρίδας μας.

Γι’ αυτούς τους λόγους θα ‘θελα προσωπικά να τον συγχαρώ  όπως και κάθε έναν που συνέβαλε θετικά σ’ αυτή την εκδήλωση.

» Επιστροφή στις Eκδηλώσεις